Rodos’taki Osmanlı mirası eserler adadaki Türk medeniyetinin izlerini taşıyor

Pinar

Global Mod
Global Mod
Katılım
25 Mar 2021
Mesajlar
2,010
Puanları
36
Rodos’ta, Osmanlı’dan bugüne uzanan cami, medrese, hamam, türbe, kütüphane ve çeşme üzere, Türk varlığının izlerini taşıyan eserler asırlara meydan okuyor.

Ege Denizi’nde On İki Ada olarak isimlendirilen adaların en büyüğü Rodos, Bozburun Yarımadası’na yaklaşık 11 deniz mili uzaklıkta yer alıyor. Bodrum, Marmaris ve Fethiye’den feribot seferlerinin olduğu adaya, yaklaşık 1,5 saatlik deniz seyahatiyle ulaşılabiliyor.

Roma ve Bizans periyotlarının akabinde Yasal Sultan Süleyman’ın 1522’de fethettiği ada, yaklaşık 400 yıl Osmanlı İmparatorluğu’nun egemenliği altında kaldı. Rodos Şövalyeleri’nin de uzun yıllar karar sürdüğü Rodos Kalesi ve ortasındaki eski Rodos kenti, UNESCO Kültür Mirası Listesi’nde yer alıyor.

Camilerin silueti karşılıyor

Türk tarihinin kıymetli bir modülü olan Rodos Adası’nın siluetine birinci bakışta, Süleymaniye ve Pargalı İbrahim Paşa mescitlerinin kubbe ve minareleri görülüyor. Mescitlerin yanı sıra kenti çevreleyen kale surlarının içinde, Osmanlı mirası kubbeli yapılar ve cumbalı konutlar yer alıyor.

Kanuni Sultan Süleyman ismine fethin simgesi olarak 1523’te yaptırılan Süleymaniye Mescidi, adanın merkezinin çabucak her yerinden görülebiliyor.

Sadece Pargalı İbrahim Paşa Mescidi ibadete açık

Adaya gelenleri karşılayan bir öbür Osmanlı yapıtı ise 1540 yılında üretimi tamamlanan Pargalı İbrahim Paşa Mescidi.

Rodos’ta yalnızca Pargalı İbrahim Paşa Mescidi ibadete açık lakin namaz vakitleri haricinde kapıları kilitli tutuluyor, ışıkları da yanmıyor. Adanın yerlisi Türkler, bu duruma reaksiyon gösteriyor. Caminin avlusundaki son cemaat yerinde de namaz kılınmasına imkan tanınması talep ediliyor.

Adaya seyahat için gelen Türkler, Pargalı İbrahim Paşa Mescidi’nin çabucak önünde bulunan yıllanmış çınar ağacının gölgesindeki banka oturup dinleniyor. Burada soluklananlar, kendilerini bir Ege kasabasında üzere hissettiklerini söz ediyor.

Camiye gelenleri, Rodos’un yerli Türklerinden 87 yaşındaki Şahap Kaşlıoğlu karşılıyor. Günün değerli kısmını buradaki bankta geçiren Kaşlıoğlu, turistlerle sohbet ediyor, adanın tarihiyle ilgili bilgiler veriyor.

Kale surları içinde tarihe yolculuk

Kalenin içine girildiği andan itibaren adeta tarihte seyahate çıkılıyor. Antik çağdan bugüne çeşitli devirlere ilişkin yapıtların olduğu adada, Türk-İslam mimarisinin en hoş örnekleri de yer alıyor.

Türk yapıtlarının neredeyse tamamı, şövalyelerin inşa ettiği gösterişli kale duvarlarının çevrelediği “eski kent” olarak bilinen bölgede bulunuyor. Çeşitli periyotlara ilişkin farklı yapılarıyla dikkati çeken bu alanda turistler yoğunluk oluşturuyor.

Çarşıdaki seyahat sırasında, kafe ve restoran işleten, esnaflık yapan, adanın yerlisi Türklerle karşılaşmak da mümkün.

Kentin biroldukca noktasındaki Osmanlı çeşmeleri ve kalenin içine açılan kapılarda Osmanlı alfabesiyle kaleme alınmış kitabeler turistlerin ilgisini çekiyor. Sultan Abdülmecid vaktinde 1852’de inşa edilen Fethi Paşa Saat Kulesi de kafe ve seyir terası olarak kullanılıyor.

Rodos’ta Osmanlı mirası Türk-İslam yapıtları için yönlendirme levhası bulunmaması dikkati çekiyor.

Bitmeyen restorasyon

Tarihi kaynaklarda, Rodos’ta Türk medeniyetinin izlerini taşıyan 14 cami ve medrese, 2 hamam, 15 türbe, kütüphane ve epey sayıda çeşmenin bulunduğu belirtiliyor. Mescitlerin birçoklarının harap durumda olması nazarannleri üzüyor. Rodos Adası’nda, Osmanlı periyodunda yapılan mescitlerin neredeyse tamamı “restorasyon” sebebi öne sürülerek yıllardır kapalı tutuluyor.

Bunlardan birisi olan, 1588’de 4. Murat periyodunda inşa edilen Sadrazam Recep Paşa Mescidi de atıl görünümüyle yürek burkuyor. Eski Türk mahallesinin tam ortasındaki meydanda bulunan cami, etrafındaki kafe ve restoranların kalabalığında tüm terk edilmişliğine karşın ayakta durmaya çalışıyor.

Minaresinin bir kısmı yıkık durumdaki cami, yırtık naylon branda çekilmiş pencereleri, ot bürümüş bahçesi, vakte direnen kubbe ve sütunları ile restore edilmeyi bekliyor.

Caminin etrafına heyeti iskelenin küflenmiş hali, uzun yıllardır hiç bir tamiratın başlamamış olmasını gözler önüne seriyor.

Kale ortasındaki bir diğer Osmanlı yapıtı Mehmet Ağa Mescidi de Sokrates Caddesi’nde bulunuyor. Bu cami ile Bab’ı Mesdud, Borazani Baba, Girit, Hamza Beyefendi, Hurmalı, Salakos Köyü, Sultan Mustafa ve Şadırvan mescitleri de ibadete kapalı tutuluyor. Adada yaklaşık 5 bin Türk’ün yaşadığı belirtilen Uzgur köyündeki Muradiye Mescidi ise kiliseye çevrilmiş durumda.

Rodos Türk Vakıf Yönetiminin yaşatmaya çalıştığı Osmanlı mirası mescitlerin kapalı tutulmasına münasebet olarak, cemaat azlığı ve devam eden onarım çalışmaları üzere sebepler ileri sürülüyor.

Kale ortasında yer alan ve adanın değerli tarihi zenginliklerinden türbeler de mukadderatına terk edilmiş durumda. Osmanlı tarihi için büyük ehemmiyeti olan Borazani Baba ve Canbek Giray Han türbeleri bakımsızlığıyla dikkati çekiyor.

Murat Reis Camisi

Kalenin surlarının çevrelediği alanın haricinde, 1609’da Kaptan-ı Derya Murat Reis için yapılan türbenin yanına 1636 yılında inşa edilen Murat Reis Mescidi de yılların yorgunluğuna karşın ayakta kalan Osmanlı yapıtları içinde yer alıyor.

Çok sayıda Osmanlı mezarının olduğu alan “Türk Şehitliği” olarak biliniyor. Bu alan da onarım çalışmaları mazeret edilerek kapalı tutuluyor. Şehitliği ve mezarları ziyarete gelenler, külliyeyi çevreleyen duvar ve demir parmaklıkların gerisinden dua ediyor.

Kütüphane ziyarete açık

Rodos’ta Osmanlı’dan kalan, 1793 üretimi Hafız Ahmet Ağa Kütüphanesi ise Süleymaniye Mescidi’nin çabucak karşısında bulunuyor. Başta Türkler olmak üzere turistlerin büyük ilgisini çeken kütüphane, adada bugüne ulaşan en kıymetli kültür miraslarından biri olarak görülüyor.

“Sultan Selim’le birlikte adaya geldik”

Adada yaşayan Türklerden Şahap Kaşlıoğlu, AA muhabirine, fetihle birlikte cetlerinin da Rodos’a yerleştiğini söylemiş oldu.

Babasının Pargalı İbrahim Paşa Mescidi’nde 25 yıl imamlık yaptığını anlatan Kaşlıoğlu, kale içi bölgesinde 3 bin civarında Türk’ün yaşadığını aktardı.

Adanın genelinde ayakta kalan 8 caminin olduğunu, bunlardan 7’sinin kale ortasında bulunduğunu belirten Kaşlıoğlu, “İtalya’nın adadaki hakimiyetinin olduğu periyottan daha sonra Türklerin birçok adadan göç etti. Bizim cetlerimiz Yasal Sultan Süleyman’dan evvel birinci çıkarmada Sultan Selim’le birlikte adaya gelmiş. O günden bugüne buradayım. Bir yere de gitmem. Bir modül zeytin, bir kesim ekmek yerim, suyumu içer yaşarım.” tabirlerini kullandı.

Murat Reis Mescidi’nin bahçesinde atalarına ilişkin biroldukca mezarın bulunduğunu, 3 yıl evvel vefat eden eşinin mezarının da Rodos’ta olduğunu lisana getiren Kaşlıoğlu, soylarının da Karamanoğulları Beyliği’ne dayandığını kaydetti.

Kaşlıoğlu, “Pargalı İbrahim Paşa Mescidi’nin üretimine 1530’da başlanmış ve inşası 10 yıl kadar sürmüş. Caminin ibadete açıldığı 1540 yılında ise önüne çınar ağacı dikilmiş. Dikene Allah rahmet eylesin, ben de hala gölgesinde oturuyorum.” dedi.

Rodos’u gezmeye gelen turistlerden Bahtiyar Türksever de adadaki Türk-İslam yapıtlarını dimdik ayakta görmekten memnunluk duyduğunu vurguladı.

Türksever, “Ecdadımız burada 400 yıl hükümran olmuş. Osmanlı yapıtlarını görür görmez fazlaca etkilendim. Hislerimi tanım edemiyorum. Eski Osmanlı mahallelerini gezdim, Türk mezarlarını ziyaret ettim. Burada onlarca cami var. Gördüğüm görüntü üzücü. Hepsi de makus durumda.” diye konuştu.

Bodrum’dan Ege adaları seyri yapan kruvaziyerle Rodos’a gelen Hüseyin Kıran ise adada gördüğü Osmanlı yapıtları karşısında epeyce hüzünlendiğini tabir etti.

Kaynak: AA / Mustafa Yıldırım – Kültür Sanat
 
Üst