Emir
New member
- Katılım
- 12 Mar 2024
- Mesajlar
- 462
- Puanları
- 0
Penguenlerin nesli tükendi mi? Asıl tablo sandığımızdan daha karmaşık
Penguen deyince çoğumuzun aklına önce Antarktika, buzullar ve yan yana duran sevimli siyah-beyaz kuşlar geliyor. Bu yüzden “Penguenlerin nesli tükendi mi?” sorusu ilk bakışta basit bir evet-hayır sorusu gibi görünüyor. Fakat konuya biraz yakından bakınca çok daha ilginç bir tablo çıkıyor: Penguenlerin nesli tükenmiş değil, fakat penguenlerin önemli bir bölümü ciddi nüfus kayıpları yaşıyor ve bazı türler yok olmanın eşiğinde.
Üstelik burada “penguenler” tek bir hayvan türü değil. Günümüzde 18 penguen türü bulunuyor. BirdLife International'ın verilerine göre bu türlerin önemli bir bölümü tehdit altında ve popülasyon eğilimleri türden türe ciddi biçimde değişiyor. BirdLife International+1
Dolayısıyla “Penguenlerin nesli tükendi” demek bilimsel olarak yanlış. Ama “Penguenlerin durumu gayet iyi” demek de aynı derecede yanıltıcı.
Önce en önemli ayrımı yapalım: Penguenlerin tamamı yok olmadı
Bugün yaşayan penguen türleri arasında imparator pengueni, kral pengueni, Adelie pengueni, gentoo pengueni, Afrika pengueni, Galapagos pengueni ve kaya penguenleri gibi farklı türler bulunuyor.
Üstelik bütün penguenler Antarktika'da yaşamıyor. Örneğin Galapagos pengueni ekvatora çok yakın bölgelerde yaşayan bir penguen türü. BirdLife International da penguenlerin yalnızca birkaç türünün Antarktika'nın aşırı soğuk koşullarında yaşadığını, bazı türlerin ılıman bölgelerde bulunduğunu belirtiyor. BirdLife International
Bu ayrıntı önemli çünkü “küresel ısınma olursa bütün penguenler hemen ölür” şeklindeki basitleştirme de doğru değil. Her türün yaşam alanı, beslenme biçimi ve iklim değişikliğine karşı hassasiyeti farklı.
Asıl sorun şu: 18 türün tamamı aynı anda aynı tehditle karşı karşıya değil, fakat grubun genelinde ciddi bir alarm var.
Penguen nüfuslarında ne kadar büyük kayıp var?
En çarpıcı örneklerden biri Afrika pengueni.
IUCN'nin 2024 değerlendirmesine göre Afrika pengueninin küresel popülasyonu yaklaşık 19.800 olgun birey, yani yaklaşık 9.900 üreyen çift seviyesine gerilemiş durumda. Tür “Critically Endangered – Kritik Derecede Tehlikede” kategorisine yükseltildi. Doi.org
Buradaki rakamın ne anlama geldiğini düşünmek gerekiyor.
IUCN verilerine göre Afrika penguenlerinin yaklaşık 141.000 üreyen çifti 1956-57 döneminde bulunuyordu. 2023'e gelindiğinde sayı yaklaşık 9.900 çifte düşmüş durumda. Bu, yalnızca birkaç on yıllık zaman diliminde üreyen çiftlerin yaklaşık %93'ünün kaybedilmesi anlamına geliyor. Doi.org
Daha geniş tarihsel tahminlerde ise 20. yüzyılın başlarında Afrika penguenlerinin sayısının yaklaşık yarım milyon ila bir milyon üreyen çift arasında olabileceği belirtiliyor. Bu yüzden günümüzdeki birkaç bin çiftlik seviyenin tarihsel ölçekte ne kadar dramatik olduğu daha iyi anlaşılıyor. BirdLife South Africa
Üstelik “kritik derecede tehlikede” ifadesi “nesli tükenmiş” anlamına gelmiyor. Tam tersine, hâlâ kurtarma ihtimali olduğu fakat durumun son derece ciddi olduğu anlamına geliyor.
Afrika penguenleri neden bu hale geldi?
Burada tek bir suçlu göstermek kolay ama bilimsel açıdan doğru değil.
Balıkçılık, iklim değişikliği, besin kaynaklarının yer değiştirmesi, habitat kaybı, kirlilik ve üreme alanlarındaki sorunlar birbirine ekleniyor.
Afrika penguenleri özellikle sardalya ve hamsi gibi balıklara bağımlı. Ticari balıkçılığın bu kaynaklarla penguenler arasında rekabet oluşturması önemli bir problem. IUCN değerlendirmesinde de ticari balıkçılıkla rekabet ve iklim değişikliğinin av türlerinin dağılımını değiştirmesi, nüfus düşüşünün temel nedenleri arasında gösteriliyor. Doi.org
Burada oldukça ilginç bir sistem ortaya çıkıyor:
İklim değişikliği → balıkların dağılımı değişiyor → penguenler daha uzun mesafe yiyecek arıyor → enerji harcamaları artıyor → yavru besleme zorlaşıyor → üreme başarısı düşüyor → nüfus daha da azalıyor.
Yani mesele sadece “deniz biraz daha sıcak oldu” değil. Bir ekosistemin bütün bağlantıları etkileniyor.
İmparator pengueni için buz aslında bir “ev” değil, üreme altyapısı
İmparator penguenine baktığımızda durum daha da çarpıcı.
ABD Balık ve Yaban Hayatı Servisi, 2022'de imparator penguenini ABD Nesli Tehlike Altındaki Türler Yasası kapsamında “threatened”, yani tehdit altında olarak koruma altına aldı. Kurum, türün deniz buzuna bağımlılığını temel risklerden biri olarak gösterdi. Fish and Wildlife Service
İmparator penguenleri yalnızca buz üzerinde dolaşmıyor. Üremek, yavru yetiştirmek ve yaşam döngülerinin önemli bölümlerini sürdürebilmek için deniz buzuna ihtiyaç duyuyorlar.
ABD Fish & Wildlife Service'in 2022 değerlendirmesine göre o dönemde yaklaşık 270.000-280.000 üreyen çift, yani yaklaşık 625.000-650.000 birey olduğu tahmin ediliyordu. Fakat 2050 için yapılan modellemeler, emisyon senaryosuna bağlı olarak üreyen çift sayısının yaklaşık %26 ila %47 arasında azalabileceğini öngörüyordu. Fish and Wildlife Service
Daha yeni IUCN değerlendirmesinde ise 2009-2018 arasındaki 50 koloniyi kapsayan uydu görüntüsü analizlerinde yetişkin sayısında yaklaşık %9,6'lık azalma için güçlü kanıt bulunduğu belirtiliyor. Ayrıca 2025 tarihli modellemelerin küresel popülasyonda 2073'e kadar %50'den fazla düşüş öngördüğü aktarılıyor. IUCN Kırmızı Liste
Burada benim dikkat çekici bulduğum nokta şu: Bir türün bugün hâlâ yüz binlerce bireye sahip olması, onun gelecekte güvende olduğu anlamına gelmiyor.
2022'de yaşanan Adelie pengueni düşüşü de önemli bir uyarı
Avustralya Antarktika Programı'nın uzun dönemli araştırmaları, Doğu Antarktika'daki Mawson bölgesinde Adelie penguenlerinin büyük bir popülasyonunda yaklaşık on yıl içinde %43'lük düşüş tespit etti.
Bu yaklaşık 154.000 üreyen kuşun kaybedilmesi anlamına geliyordu. Üstelik aynı türün Antarktika'nın başka bölgelerinde nüfusu artabiliyor veya sabit kalabiliyor. Antarktika Hükümeti
Bence bu örnek, penguen meselesini anlamak için Afrika pengueninden bile daha öğretici.
Çünkü bize “penguenler azalıyor” cümlesinin tek başına yeterli olmadığını gösteriyor.
Bir türün bir kolonisi çökerken başka bir kolonisi büyüyebilir. Bir bölgedeki buz koşulları penguen için faydalıyken başka bir bölgedeki aşırı buz veya buz kaybı zararlı olabilir.
Avustralya Antarktika Programı'nın araştırmaları da Adelie penguenlerinin deniz buzu ile ilişkilerinin basit bir “daha fazla buz iyidir” denklemi olmadığını ortaya koyuyor. Bazı koşullarda çok fazla buz beslenme alanlarına ulaşmayı zorlaştırırken, çok az buz da besin zincirini ve üreme başarısını olumsuz etkileyebiliyor. Antarktika Hükümeti+1
Erkeklerin ve kadınların konuya bakışı neden farklılaşabilir?
Burada “erkekler böyledir, kadınlar şöyledir” gibi biyolojik veya toplumsal genellemeler yapmak yerine, aynı probleme farklı önceliklerle yaklaşılabileceğini düşünmek daha sağlıklı.
Penguen deyince çoğumuzun aklına önce Antarktika, buzullar ve yan yana duran sevimli siyah-beyaz kuşlar geliyor. Bu yüzden “Penguenlerin nesli tükendi mi?” sorusu ilk bakışta basit bir evet-hayır sorusu gibi görünüyor. Fakat konuya biraz yakından bakınca çok daha ilginç bir tablo çıkıyor: Penguenlerin nesli tükenmiş değil, fakat penguenlerin önemli bir bölümü ciddi nüfus kayıpları yaşıyor ve bazı türler yok olmanın eşiğinde.
Üstelik burada “penguenler” tek bir hayvan türü değil. Günümüzde 18 penguen türü bulunuyor. BirdLife International'ın verilerine göre bu türlerin önemli bir bölümü tehdit altında ve popülasyon eğilimleri türden türe ciddi biçimde değişiyor. BirdLife International+1
Dolayısıyla “Penguenlerin nesli tükendi” demek bilimsel olarak yanlış. Ama “Penguenlerin durumu gayet iyi” demek de aynı derecede yanıltıcı.
Önce en önemli ayrımı yapalım: Penguenlerin tamamı yok olmadı
Bugün yaşayan penguen türleri arasında imparator pengueni, kral pengueni, Adelie pengueni, gentoo pengueni, Afrika pengueni, Galapagos pengueni ve kaya penguenleri gibi farklı türler bulunuyor.
Üstelik bütün penguenler Antarktika'da yaşamıyor. Örneğin Galapagos pengueni ekvatora çok yakın bölgelerde yaşayan bir penguen türü. BirdLife International da penguenlerin yalnızca birkaç türünün Antarktika'nın aşırı soğuk koşullarında yaşadığını, bazı türlerin ılıman bölgelerde bulunduğunu belirtiyor. BirdLife International
Bu ayrıntı önemli çünkü “küresel ısınma olursa bütün penguenler hemen ölür” şeklindeki basitleştirme de doğru değil. Her türün yaşam alanı, beslenme biçimi ve iklim değişikliğine karşı hassasiyeti farklı.
Asıl sorun şu: 18 türün tamamı aynı anda aynı tehditle karşı karşıya değil, fakat grubun genelinde ciddi bir alarm var.
Penguen nüfuslarında ne kadar büyük kayıp var?
En çarpıcı örneklerden biri Afrika pengueni.
IUCN'nin 2024 değerlendirmesine göre Afrika pengueninin küresel popülasyonu yaklaşık 19.800 olgun birey, yani yaklaşık 9.900 üreyen çift seviyesine gerilemiş durumda. Tür “Critically Endangered – Kritik Derecede Tehlikede” kategorisine yükseltildi. Doi.org
Buradaki rakamın ne anlama geldiğini düşünmek gerekiyor.
IUCN verilerine göre Afrika penguenlerinin yaklaşık 141.000 üreyen çifti 1956-57 döneminde bulunuyordu. 2023'e gelindiğinde sayı yaklaşık 9.900 çifte düşmüş durumda. Bu, yalnızca birkaç on yıllık zaman diliminde üreyen çiftlerin yaklaşık %93'ünün kaybedilmesi anlamına geliyor. Doi.org
Daha geniş tarihsel tahminlerde ise 20. yüzyılın başlarında Afrika penguenlerinin sayısının yaklaşık yarım milyon ila bir milyon üreyen çift arasında olabileceği belirtiliyor. Bu yüzden günümüzdeki birkaç bin çiftlik seviyenin tarihsel ölçekte ne kadar dramatik olduğu daha iyi anlaşılıyor. BirdLife South Africa
Üstelik “kritik derecede tehlikede” ifadesi “nesli tükenmiş” anlamına gelmiyor. Tam tersine, hâlâ kurtarma ihtimali olduğu fakat durumun son derece ciddi olduğu anlamına geliyor.
Afrika penguenleri neden bu hale geldi?
Burada tek bir suçlu göstermek kolay ama bilimsel açıdan doğru değil.
Balıkçılık, iklim değişikliği, besin kaynaklarının yer değiştirmesi, habitat kaybı, kirlilik ve üreme alanlarındaki sorunlar birbirine ekleniyor.
Afrika penguenleri özellikle sardalya ve hamsi gibi balıklara bağımlı. Ticari balıkçılığın bu kaynaklarla penguenler arasında rekabet oluşturması önemli bir problem. IUCN değerlendirmesinde de ticari balıkçılıkla rekabet ve iklim değişikliğinin av türlerinin dağılımını değiştirmesi, nüfus düşüşünün temel nedenleri arasında gösteriliyor. Doi.org
Burada oldukça ilginç bir sistem ortaya çıkıyor:
İklim değişikliği → balıkların dağılımı değişiyor → penguenler daha uzun mesafe yiyecek arıyor → enerji harcamaları artıyor → yavru besleme zorlaşıyor → üreme başarısı düşüyor → nüfus daha da azalıyor.
Yani mesele sadece “deniz biraz daha sıcak oldu” değil. Bir ekosistemin bütün bağlantıları etkileniyor.
İmparator pengueni için buz aslında bir “ev” değil, üreme altyapısı
İmparator penguenine baktığımızda durum daha da çarpıcı.
ABD Balık ve Yaban Hayatı Servisi, 2022'de imparator penguenini ABD Nesli Tehlike Altındaki Türler Yasası kapsamında “threatened”, yani tehdit altında olarak koruma altına aldı. Kurum, türün deniz buzuna bağımlılığını temel risklerden biri olarak gösterdi. Fish and Wildlife Service
İmparator penguenleri yalnızca buz üzerinde dolaşmıyor. Üremek, yavru yetiştirmek ve yaşam döngülerinin önemli bölümlerini sürdürebilmek için deniz buzuna ihtiyaç duyuyorlar.
ABD Fish & Wildlife Service'in 2022 değerlendirmesine göre o dönemde yaklaşık 270.000-280.000 üreyen çift, yani yaklaşık 625.000-650.000 birey olduğu tahmin ediliyordu. Fakat 2050 için yapılan modellemeler, emisyon senaryosuna bağlı olarak üreyen çift sayısının yaklaşık %26 ila %47 arasında azalabileceğini öngörüyordu. Fish and Wildlife Service
Daha yeni IUCN değerlendirmesinde ise 2009-2018 arasındaki 50 koloniyi kapsayan uydu görüntüsü analizlerinde yetişkin sayısında yaklaşık %9,6'lık azalma için güçlü kanıt bulunduğu belirtiliyor. Ayrıca 2025 tarihli modellemelerin küresel popülasyonda 2073'e kadar %50'den fazla düşüş öngördüğü aktarılıyor. IUCN Kırmızı Liste
Burada benim dikkat çekici bulduğum nokta şu: Bir türün bugün hâlâ yüz binlerce bireye sahip olması, onun gelecekte güvende olduğu anlamına gelmiyor.
2022'de yaşanan Adelie pengueni düşüşü de önemli bir uyarı
Avustralya Antarktika Programı'nın uzun dönemli araştırmaları, Doğu Antarktika'daki Mawson bölgesinde Adelie penguenlerinin büyük bir popülasyonunda yaklaşık on yıl içinde %43'lük düşüş tespit etti.
Bu yaklaşık 154.000 üreyen kuşun kaybedilmesi anlamına geliyordu. Üstelik aynı türün Antarktika'nın başka bölgelerinde nüfusu artabiliyor veya sabit kalabiliyor. Antarktika Hükümeti
Bence bu örnek, penguen meselesini anlamak için Afrika pengueninden bile daha öğretici.
Çünkü bize “penguenler azalıyor” cümlesinin tek başına yeterli olmadığını gösteriyor.
Bir türün bir kolonisi çökerken başka bir kolonisi büyüyebilir. Bir bölgedeki buz koşulları penguen için faydalıyken başka bir bölgedeki aşırı buz veya buz kaybı zararlı olabilir.
Avustralya Antarktika Programı'nın araştırmaları da Adelie penguenlerinin deniz buzu ile ilişkilerinin basit bir “daha fazla buz iyidir” denklemi olmadığını ortaya koyuyor. Bazı koşullarda çok fazla buz beslenme alanlarına ulaşmayı zorlaştırırken, çok az buz da besin zincirini ve üreme başarısını olumsuz etkileyebiliyor. Antarktika Hükümeti+1
Erkeklerin ve kadınların konuya bakışı neden farklılaşabilir?
Burada “erkekler böyledir, kadınlar şöyledir” gibi biyolojik veya toplumsal genellemeler yapmak yerine, aynı probleme farklı önceliklerle yaklaşılabileceğini düşünmek daha sağlıklı.